AŞK VE İKTİDAR
Konu duygular olduğunda, büyük kahramanlar bile aptalca davranabilirler… (Sir Te)
Aşk diye nitelediğimiz ilişki biçiminde iki yönelimin olduğunu fark etmek her zaman mümkün olmaz.
Kendini karşıdakine beğendirme yönelimi ile sevme yönelimi. Ama biz çoğu kere bu ikisini birbirinden ayıramayız. Aslında ikisinde de bir iktidar ilişkisi vardır. Sevme yöneliminde boyun eğme, beğendirme yöneliminde boyun eğdirme istenci söz konusu olmaktadır.
Ortalama her insanda kendini beğendirme yönelimi bulunmaktadır. Çoğu insan kendini karşıdakine beğendirdiğinde görevini tamamlamış farz ederek karşıdakini kendi iktidarına boyun eğdirmiş görmektedir. Bu aşamada ilişki sona ermekte ve biten aşklardan söz edilmektedir.
Oysa sevme yöneliminde bir boyun eğme vardır ve sevilenin iktidarını kabul etme vardır. Burada teslimiyet söz konusudur. Teslimiyet yoksa sevgi yoktur. Beğenilmeme acısı, her zaman aşk acısı değildir. Çünkü beğenildiğini hissettiğinde biter bu durum.
Beğendirme sevgiden de beslenebilir. Karşıdakinin sevgisini kazanma istenci ve onu kaybetmeme istenci eşlik eder çoğu kere bu duruma. Ama sevgiden beslenmeyen salt beğendirme kaygısı bir kararsızlığın, bir samimiyetsizliğin, bir arızanın dışa vurumudur ve her zaman hastalıklıdır.
Sevgi sürekli, beğeni anidir. Beğeni bitebilir ama sevgi bitmez. İnsanın bütün yönelimi sevgiyi bulmaya dönüktür.
Bu yönelimler üç boyutta kendi belli eder. Yani iki cins arasında (erkek ve kadın) insani her ilişkide üç tür yönelime sahip olduğumuz söylenebilir.
İçgüdüsel yönelim:
Bu yönelimde hayvan ile insan arasında fark bulunmamaktadır. (cinsellik, yeme içme arzusu). Anlık kaçamaklar ve günü birlik ilişkiler bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu tek başına yeterli olmaz asla. Çünkü karşı cinse cinsel olarak yönelmek ile her anı onunla geçirmeyi istemek arasında çok temelli bir fark vardır.
Sezgisel yönelim (Aşk):
Bu yönelim aklın, faydanın, cinselliğin v.s bulunmadığı tam anlamıyla anlamsız; tam anlamıyla anlaşılmaz bir yönelimdir. Bu yönelimde sebepsiz bir bağlanış, sebepsiz bir tutku söz konusudur. Yalancılık ya da dürüstlük arasında, zalim ya da mazlum arasında fark olmayan bir yönelimdir bu.
Ödevsel yönelim(ahlak):
Karşı cins ile sadece O iyi olduğu, dürüst adil merhametli olduğu için ilişki kurulabilir. Ve hatta onunla cinsel bir çekicilik bulunmasa bile bir ömür geçirme yönelimi söz konusu olabilir. Burada cinsellik de yoktur, aşk da yoktur. Ama ahlak vardır ki bu çoğu kere yetebilmektedir. Bunda mutlak ve çok boyutlu bir fayda söz konusu olabilmektedir.
Peki, bu üç yönelimden hangisi bize kalıcı ilişkilerin kapısını açacaktır. Elbette üç boyutun bir arada bulunması mükemmel bir durumdur. Ancak hayat kalıcı olanı korumakta, geçici olanı ise yok etmektedir. O zaman bu yönelimlerden hangisi kalıcıdır? Kalıcı olanı seçmek ilişkilerimizi sağlam bir temel bulmak anlamına gelecektir. Şimdi bunu inceleyelim.
Aşkın olup olmadığı gibi bir problem hep vardır. Bu yüzden Aşkın ölümünden söz edenler bulunmaktadır. Bugün deli gibi âşık olduğunu söyleyen birinin yarın aynı kişiden nefret ettiğini söylemesinin temelinde ne olabilir? Bu, aşkın tanımlanamazlığı mı, yoksa beklentilerin karşılanamaması mı gösterir? Âşık olduğumuz birinden bir süre sonra nefret ettiğimizi söylüyorsak burada sezgisel bir yönelim değil, değersel bir yönelim söz konusudur. Bu değersel yönelim ya maddi, ya manevi bir değerdir. Aslında aşkı tanımlamak belki de bu yüzden imkânsızdır. Aşk hesap kitap tanımayan bir yönelimdir. Belli bir kalıba sığdırılamayan; tanımlanamayan bir yönelimdir.
Tanımlanamayan bir şey üzerine bir değer bina edemeyeceğimiz gibi, ilişkilerimizi de bina edemeyiz.
Cinsel yönelim de hazza dayalı bir süreçtir. Süreç üzerine de değeri bina edemeyiz. Karşıt cins ile temelli ve kalıcı bir ilişki bu geçici heves üzerine bina edilemez. Kalıcı bir ilişki için bu geçici haz yetmez.
O zaman elimizde ilişkilerimizi bina edebileceğimiz yegâne temel kalıyor O da ahlak temelidir. Eğer bir ilişki biçimi kalıcı olacaksa kalıcı olanın üzerine kurulmak zorundadır. Kalıcı olmayan salt anlık duygulanımlara dayalı her ilişki biçimi mutlaka yıkıcı ve bozucu olacaktır.
Oysa kalıcı olana (ahlaka) dayalı her ilişki biçimi iki cinsin birbiri üzerinde iktidar kurmasını değil; birbirinin iktidarını kabul etmeyi sağlayacaktır. Her insanın iyi olanı istediği gerçeğinden yola çıktığımızda bu, herkes için iyiyi sadece ahlakın bize sunacağı anlamına gelecektir. Ahlaki olan herkes için iyi olandır. Herkes için iyiyi istemek, yapmacıklıktan ve karşıdakinin sevgi yönelimini kullanarak kendi iktidarını kabul ettirmek gibi samimiyetsizlikten uzak olacaktır. Sevenin sevgisinin zaaf olarak değerlendirildiği ve zaafa dönüştürüldüğü marazi tutum öteki için iyiyi istemekle ortadan kalkmış olacaktır.
Buradan ahlak derken kimi sosyal ya da tarihsel yargılardan söz etmediğimiz anlaşılmalıdır. Ahlak derken yargılardan değil değerlerden söz etmekteyiz. Örneğin adalet bir yargı değil bir değerdir. Adalet yüce bir ahlaki değer olarak bütün insan ilişkilerini belirleyen tarihsel ve sosyal olanla sınırlanmayacak önemdedir.
İnsanın öteki ile kurduğu her ilişki biçiminin (bunun içine bütün canlılar âlemini de katabiliriz) kalıcı olan ile iyiyi ortaya çıkaracağını söyleyebiliriz.
