Kuruluşunun 74. Yılında İmam Hatip Okulları

İmam-Hatipli Olmak 

İmam Hatip okulları, 17 Ekim 1951’de kurulduğunda Cumhuriyet’in dinle kurduğu mesafeli ilişkinin ortasında yeni bir köprü olma iddiasındaydı. Hem dinî bilgiyi kurumsal bir çerçeveye yerleştirmek hem de inançla modern bilimin yan yana var olabileceğini göstermek istiyordu. Aradan 74 yıl geçti; Türkiye değişti, toplum dönüştü, ama bu okulların etrafındaki tartışma hiç bitmedi.Modern dünya, insanı özgürleştirirken onu bir o kadar da köksüz bırakmıştır. Bilim, akıl ve bireycilik yüzyıllardır insanın kurtuluş reçetesi olarak sunuldu; fakat bu reçete, çoğu zaman insanın varoluşsal derinliğini, manevi yönünü törpüledi. Bu boşlukta din yeniden konuşulmaya başlandı — fakat artık saf bir inanç diliyle değil, kimlik, aidiyet ve hatta direnç diliyle.

İşte imam-hatip okulları bu kırılmanın tam ortasında doğdu. Türkiye’nin modernleşme sürecinde bu okullar, bir yandan çağın gereklerine uyum sağlamaya çalışırken diğer yandan gelenekten kopmamanın çabası içinde oldular. Ancak modern dünyanın seküler kalıpları, bu çabayı hep kuşkuyla karşıladı. “İmam-hatipli” olmak, yalnızca bir eğitim biçimi değil, aynı zamanda modernliğin dayattığı kimlik tanımlarına bir itirazdı.

İmam hatip okulları yalnızca bir eğitim kurumu değil; Türkiye’nin toplumsal hafızasında köklü bir semboldür. Bu okullar, Anadolu insanının yıllarca süren dışlanmışlık hissine karşı geliştirdiği bir direnişin mekânıdır. Köylü çocukları, bu sıralarda hem inançlarını koruyabilmiş hem de “okumuş” olmanın saygınlığına erişmeyi umut etmiştir.

Ancak imam hatipli olmak, kolay taşınan bir kimlik değildir. Bu okullarda hem dinî hem fenni hem de sosyal derslerin yoğun biçimde okutulması, öğrenciler için büyük bir yük oluşturur. Arapça, fıkıh, kelam, hadis gibi ağır meslek dersleriyle birlikte fizik, kimya, edebiyat, tarih gibi alan derslerini bir arada yürütmek, ciddi bir zihinsel disiplini gerektirir. Bu öğrenciler aslında iki dünyanın dilini aynı anda öğrenirler — hem aklın hem inancın.

Ben Konya’da imam hatipte görev yaptığım yıllarda bu yükün öğrenciler ve öğretmenler üzerindeki etkisini yakından gördüm. Bir gün sosyal bilimler öğretmenlerinden biri, meslek dersleri öğretmeni olan bir meslektaşına —hem imam hatip hem de ilahiyat mezunu birine— şakayla karışık,

“Ya sen hiç meslek dersi öğretmenine benzemiyorsun, hiç ilahiyatçıya da benzemiyorsun,”
demişti.
Adamın gözleri parlamış, “Sana bir çay, hatta yemek ısmarlayayım,” demişti.
O an üzüldüm. Çünkü o sevinç, görünüşte bir övgüye ama derinde bir kimlik ezikliğinin kabarmasına dayanıyordu. “Benzememek” bir iltifata dönüşmüş, dinî kimlik adeta saklanacak bir yüke çevrilmişti.

Oysa imam hatip öğrencileri çok yetkin insanlardır. Bu okullar, düşünen, sorgulayan, hem inançla hem akılla yürüyebilen bireyler yetiştirir. Onlar ilahiyatta da, diğer alanlarda da oldukça başarılıdır. Fakat toplumda hâlâ şu yanlış kanaat dolaşır: imam hatipliysen “dinsel alana aitsin”; değilsen dine “ihtiyacın yok.” İşte asıl gerilim buradan doğar.

Bu gerilimin insan psikolojisinde derin yaralar açtığını söylemek gerekir. Çünkü kimlik, sürekli açıklama yapmak zorunda kaldığında bir savunma hâline gelir. Belki bu aşılabilir — bir aydınlanma, bir içsel özgüven, bir kültürel barış süreciyle. Fakat toplum henüz bu bilince erişebilmiş değil.

“İmam-hatipli olmak gerekli midir?” sorusunun cevabı bu yüzden bir okul tercihiyle sınırlı değildir. Asıl mesele, imanla aklın, gelenekle bilimin, köyle şehir arasında sıkışmış insanın kendi kimliğiyle barışabilmesidir. Çünkü barışmadan, hiçbir eğitim gerçek anlamda aydınlanmaya dönüşmez.

Öneri

Mevcut okul yapılanmalarında, özellikle “ilk anda dinsel vurgu”lu bir isim yerine, daha kapsayıcı bir adlandırma biçiminin benimsenmesi yararlı olacaktır. Bu çerçevede, “Sosyal Bilimler” adının “Sosyal ve Din Bilimleri” biçiminde genişletilmesi hem alanlar arası bütünlüğü sağlayacak hem de dinî bilgi ile toplumsal bilginin dengeli biçimde öğretilmesine katkı sunacaktır. Ayrıca, belki de imam hatip lisesi içeriğinin bütün liselerde “Din Bilimleri” adıyla bir bölüm olarak yer alması, gençlerin hem kültürel hem de manevi değerler temelinde daha bütüncül bir eğitim almasına olanak tanıyacaktır.