İnsan, ontolojik olarak en üstün iyiye yönelen bir varlıktır. Bu, insanın sonradan seçtiği bir amaç değil, varoluşunun temelinde bulunan bir yönelimdir. Nitekim bütün insanlar, farklı biçimlerde ve farklı ölçülerde de olsa iyiye yönelirler. En zalim insan bile adaleti ister; hiç kimse cimri, korkak ya da zalim olarak anılmak istemez. Ancak insanın iyiyi istemesi, her zaman onu gerçekleştirdiği anlamına gelmez. İnsan, kendi varoluşunun temelinde bulunan bu yönelime aykırı davranabilir. Dolayısıyla insanın meselesi, iyiye yönelip yönelmemeyi seçmek değil, ontolojik olarak yöneldiği iyiyi ne ölçüde kavradığı ve gerçekleştirdiğidir. Okumak da ancak bu arayışa ve en üstün iyinin gerçekleştirilmesine hizmet ettiği ölçüde faydalı ve insanidir.İnsanın asıl meselesi iki kapak arasına alınmış metinleri okumak değil, hakikati aramaktır. Bu nedenle yola, “Hangi kitabı okumalıyım?” ya da “Nasıl daha çok kitap okurum?” sorularıyla değil, “Hakikati nasıl elde edebilirim?” sorusuyla çıkmak gerekir. Çünkü okumak, tek başına insanı hakikate ulaştırmaz. Üstelik okumak, yalnızca yazılı metinleri okumaktan; kitap da iki kapak arasına alınmış sayfalardan ibaret değildir. Tabiat bir kitaptır, insan bir kitaptır, evren bir kitaptır. Bunların her biri, kendine özgü diliyle insana bir şeyler söyler ve hakikate dair işaretler taşır. İnsan çok sayıda kitap okuyabilir, çok şey ezberleyebilir, hatta kutsal metinleri baştan sona bilebilir; fakat bütün bunlar onun hakikati kavradığı anlamına gelmez. Nitekim asıl mesele, okunan metinlerin çokluğu değil, insanın hakikat karşısındaki konumu, niyeti ve idrakidir. Dolayısıyla okumayı kendi başına bir amaç değil, hakikati arayışın yollarından biri olarak görmek gerekir.
Bilgi, Hikmet ve Entelektüel Kibir Üzerine
Bir gün üniversitede bir sınavda görevliydim. Yanıma yardımcı olarak başka bir öğretmen görevlendirilmişti. Sınav salonuna geldi, oturdu ve hemen çantasından bir kitap çıkarıp okumaya başladı. Salona girdiğinde bir selam vermeyi, günaydın demeyi bile gerekli görmemişti. Henüz öğrencileri salona almamıştık. Kafasını bile kaldırmadan kitaba yoğunlaşmış görünüyordu.. Sonra öğrencileri aldık, kalktı soru kitapçıklarını dağıttı .Sınavı başlattık. O hemen kafasını bile kaldırma gereği duymadan yine köşesine oturup kitabına dönmüştü. Sınav boyunca da neredeyse başını kitaptan kaldırmadı. Ben de okuduğu kitabı çok merak etmişitm.. Bir ara kalkıp salonu dolaştığında merak edip okuduğu kitaba bakma fırsatı buldum.. Alfred Adler, İnsanı Tanıma Sanatı..
Doğrusu bu durum beni düşündürdü. İnsan tanıma üzerine bir kitap okuyan bir insanın, karşısındaki insanlarla en basit insani ilişkiyi bile kurmaması ilginç bir çelişki değil miydi? Elbette bir insanın o anki davranışlarından hareketle kişiliği hakkında kesin bir hükme varılamaz. Ancak bu karşılaşma bende daha genel bir soruyu gündeme getirdi: İnsan, insanı tanımak için kitaplar okuyor; peki okudukları onun insanlarla kurduğu ilişkiyi, kendisine ve başkalarına bakışını değiştiriyor mu?
Aslında burada sorgulanması gereken şey kitap okumak değil, okumanın kendisidir. Bir insan yüzlerce kitap okuyabilir, psikoloji, felsefe, ahlak ve din üzerine geniş bir bilgi birikimine sahip olabilir. Fakat bütün bunlar onun kendisini tanımasını, başkalarını anlamasını veya ahlaki bir olgunluk kazanmasını kendiliğinden sağlamaz. İnsan, merhamet üzerine kitaplar okuyup merhametsiz, adalet üzerine eserler okuyup adaletsiz, insanı tanıma üzerine kitaplar okuyup insanlara karşı duyarsız kalabilir.
Bu durumda bilgi ile insanın varoluşu arasında bir kopukluk ortaya çıkar. Bilgi zihinde birikir, fakat insanın davranışlarına ve ilişkilerine nüfuz etmez. İnsan bildiği şeyleri kendi hayatında gerçekleştiremez. Böylece metin okumak, insanın kendisini dönüştürmesine imkân veren bir faaliyet olmaktan çıkarak malumat biriktirme alışkanlığına dönüşür.
Yunus Emre’nin, “İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir; sen kendini bilmezsen bu nice okumaktır?” sözünde dile getirilen düşünce tam da bu noktada önem kazanır. Burada ilim, yalnızca birtakım bilgileri öğrenmek ve hafızada tutmak değildir. İlim, insanın kendisini bilmesi, kendi varlığının ve davranışlarının farkına varmasıdır. İnsan, başkaları hakkında ne kadar çok şey öğrenirse öğrensin, kendi eksikliklerini ve sınırlarını idrak edemiyorsa henüz bilginin asıl anlamına ulaşmış değildir.
Dahası, çokca metin okumak insanda bazen bir tür entelektüel kibir de oluşturabilir. İnsan, okuduğu kitapların sayısını ve edindiği bilgileri kendi üstünlüğünün ölçüsü olarak görmeye başlayabilir. Başkalarını daha az bilen, kendisini ise daha fazla anlayan biri olarak değerlendirebilir. Böylece okuma, insanın nefsini terbiye etmesinin değil, nefsini beslemesinin aracına dönüşür. Kendisini geliştirmek için okuyan insan, zamanla kendisini başkalarından üstün görmeye başlayabilir. Bilgi, insanı mütevazı kılmak yerine kibirli hâle getirebilir.
Bu problem yalnızca felsefe ve psikoloji kitaplarıyla da sınırlı değildir. Dinî metinler söz konusu olduğunda da benzer bir durumla karşılaşırız. Bir insan kutsal kitapları okuyabilir, dinî kavramlara ve hükümlere hâkim olabilir; fakat okuduklarını kendi davranışları üzerinde düşünmek ve kendisiyle yüzleşmek için değil, başkalarını yargılamak için kullanabilir. Bu bağlamda metnin kutsallığı, okuyucunun kendiliğinden ahlaki bir olgunluğa ulaşmasını sağlamaz. Kutsal bir metni okumakla onun işaret ettiği hakikati insanın kendi hayatında gerçekleştirmesi aynı şey değildir.
Platon’un Phaidros diyaloğunda yazı hakkında dile getirdiği eleştiri de bu meseleyle ilişkilendirilebilir. Platon, yazının insanın hafızasına ve gerçek bilgiyle ilişkisine dair sorunlar doğurabileceğini, yazılı ifadelerin insanda gerçekte sahip olmadığı bir bilgiye sahip olduğu izlenimi oluşturabileceğini tartışır. Burada önemli olan, yazının veya okumanın bütünüyle reddedilmesi değil, yazılı bilginin gerçek idrakin yerine geçmesi tehlikesidir. İnsan bir metnin ifadelerini öğrenebilir, hatta ezberleyebilir , ama buna rağmen o metnin işaret ettiği hakikati kavrayamayabilir.
Bu nedenle okuma faaliyetini kendi başına bir amaç olarak görmek doğru değildir. İnsan niçin okuduğunu bilmelidir. Bir problem, bir soru veya bir hakikat arayışı üzerinden okumalıdır. İnsan nedir, adaletin temeli nedir, iyilik ve kötülük nasıl anlaşılmalıdır, insan neden kötülük yapar, bilgi ile hakikat arasındaki ilişki nedir? Bu tür sorular, okumaya bir yön ve anlam kazandırır. Kitaplar da ancak bu arayış içerisinde gerçek değerlerini kazanırlar.
Ayrıca iki kapak arasına alınmış her yazılı metnin düşünsel anlamda kitap vasfı taşıdığını söylemek de mümkün değildir. Bir metnin yayımlanmış olması, onun derinlikli bir düşünceye, edebî bir bütünlüğe veya insanın ortak tecrübesine katkıda bulunan bir niteliğe sahip olduğunu göstermez. Bu sebeple gençlerin öncelikle insanlık tarihinin düşünsel ve edebî birikimi içerisinde kendisine yer edinmiş, farklı kuşaklar tarafından okunmuş ve zamanın sınavından geçmiş eserlerle karşılaşması önemlidir. Zamana direnen eserler, genç okura yalnızca bilgi değil, insanın temel meseleleri hakkında düşünme imkânı da sunar.
Bütün bunlardan hareketle okumayı yalnızca metinlerle sınırlamak da doğru değildir. “Yaratan Rabbinin adıyla oku” emri, okumayı daha geniş bir idrak faaliyeti olarak düşünmemize imkân verir. İnsan yalnızca yazılı metinleri değil, hayatı, tabiatı, tarihi, insan davranışlarını ve kendi varoluşunu da okumalıdır. Fakat bu okuma da ilkesiz, başıboş bir gözlem değildir. Bir hakikat arayışına ve varoluşu anlamlandıran bir ilkeye dayanmalıdır.
Sonuçta önemli olan, insanın kaç kapaklı kitap okuduğu veya ne kadar malumat sahibi olduğu değildir. Asıl mesele, okuduklarının onun kendisini tanımasına, başkalarını anlamasına, ahlaki duyarlılık kazanmasına ve hakikat karşısında daha derin bir idrak geliştirmesine katkıda bulunup bulunmadığıdır.
Belki de insanın kendisine sorması gereken soru şudur: Okuduğum kitaplar beni nasıl bir insan hâline getiriyor? Eğer okuduklarım beni daha anlayışlı, daha adil, daha merhametli ve daha mütevazı kılmıyorsa, bütün bu okuma faaliyetinin anlamı üzerinde yeniden düşünmem gerekmez mi?
İnsan kitap okuyarak kendisini tanımayı öğrenebilir; fakat kendisini tanımadan da kitap okuyabilir. Hatta okuduğu metinler onun cehaletini de artırabilir. Yani hayata bakışını karartabilir. Kitapların insanı insanlaştıracağı düşüncesi, insanın kendisiyle yüzleşmesini sağlayacak bir ilkeye dayanmadığında, yalnızca bir bilgi ve kültür yanılsamasına dönüşebilir.
Peki, Ne Okumalıyız?
Okuma meselesinde üzerinde durulması gereken bir başka konu da hangi kitapların okunması gerektiğidir. Günümüzde gençlere sürekli kitap okumaları tavsiye edilmekte, fakat çoğu zaman neyi, niçin ve hangi ölçüye göre okumaları gerektiği üzerinde yeterince durulmamaktadır. Oysa her yayımlanan kitabı okumak, insanın düşünsel gelişimine katkıda bulunacağı anlamına gelmez. İnsan ömrü sınırlıdır; dolayısıyla okuma faaliyetinde bir tercih ve öncelik belirlemek gerekir.
Bu noktada ilk hareket noktalarından biri, zamana direnen eserler olmalıdır.
Uzun yıllar, hatta yüzyıllar boyunca okunmuş, farklı kuşakların düşünce dünyasında yer edinmiş, farklı kültürlerde karşılık bulmuş eserler öncelikli bir okuma alanı oluşturmalıdır. Çünkü bu eserler, yalnızca yazıldıkları dönemin gündelik meselelerini değil, insanın varoluşuyla ilgili süreklilik taşıyan problemleri de ele almışlardır. Platon’un, Aristoteles’in, Farabi’nin, İbn Sina’nın, Gazali’nin, İbn Rüşd’ün, Dante’nin, Shakespeare’in, Goethe’nin ve Dostoyevski’nin eserlerinin farklı çağlarda okunmaya devam etmesi tesadüf değildir. Bu eserler, insanın hakikat, adalet, iyilik, kötülük, özgürlük, ölüm, Tanrı ve anlam arayışı gibi temel meselelerine temas ederler.
Elbette bir eserin eski olması veya uzun süre basılmış olması tek başına onun değerini kanıtlamaz. Zamana direnmiş olmak önemli bir işarettir; fakat eserin düşünsel derinliği, edebî niteliği ve insanî meselelerle kurduğu ilişki de değerlendirilmelidir. Burada amaç yalnızca klasik eserleri okumak değil, insanlığın biriktirdiği düşünce ve tecrübe mirasıyla sahici bir ilişki kurmaktır.
İkinci olarak, okumayı bir problematik üzerinden gerçekleştirmek gerekir.
İnsan salt okumuş olmak için okumamalıdır. Kendine ait bir sorusu, bir meselesi olmalıdır. Örneğin insanın mahiyetini anlamak isteyen biri, felsefi antropolojiye, psikolojiye ve insan hakkındaki klasik eserlere yönelmelidir. Ahlak problemini anlamak isteyen biri Platon’dan Aristoteles’e, İslam ahlak düşüncesinden modern ahlak felsefesine uzanan bir okuma çizgisi oluşturabilir.
Böylece okuma, rastgele kitap tüketmekten çıkar ve belirli bir düşünsel arayışın parçası hâline gelir. İnsan her kitabı okumak zorunda değildir. Önemli olan, üzerinde düşündüğü meseleye katkı sağlayacak eserleri seçebilmesidir. Vakit geçirmek için de okuyabilir ki bu da ayrıca kendi içinde bir amaç taşır.
Üçüncü olarak, bir düşünürü takip etmek, Onun eserlerini takip etmek de bir okuma biçimidir. 
Bir yazarı bütün eserleriyle okumak da anlamlı olabilir; ancak yazarı tanımak, onun bütün görüşlerini benimsemek anlamına gelmez. Bir düşünürü eleştirel biçimde okumak, onun hangi problemi ele aldığını, hangi varsayımlardan hareket ettiğini ve hangi sonuçlara ulaştığını anlamayı gerektirir. Okur, yazarın düşüncelerini tekrar eden bir takipçiye değil, onunla düşünsel bir ilişki kurabilen bağımsız bir muhakeme sahibine dönüşmelidir.
Son olarak, okuma faaliyetinde seçicilik kadar ölçü de önemlidir. Her yeni yayımlanan kitabın peşinden koşmak, güncel edebiyat piyasasının yönlendirmelerine göre okumak veya çok kitap okumuş olmayı bir üstünlük göstergesi saymak zorunda değildir. Öncelikle insanlığın ortak düşünce ve edebiyat mirasını tanımalı, ardından kendi soruları ve ihtiyaçları doğrultusunda okumalarını derinleştirmelidir.
Bu bakımdan iyi bir okur, en çok kitap okuyan kişi değil, neyi niçin okuduğunu bilen kişidir. Okumanın değeri, iki kapak arasına alınan metinlerin sayısıyla değil, insanın düşüncesinde, idrakinde ve hayatla ilişkisinde meydana getirdiği derinlikle ölçülmelidir.
Hayatı Anlamanın Tek Yolu Metin Okumak mıdır?
Okuma meselesinde gözden kaçırılmaması gereken bir başka husus da insanın kendisini yalnızca kitaplar aracılığıyla yetiştirebileceği düşüncesidir. Oysa insan, yalnızca okuyarak değil, aynı zamanda birlikte yaşayarak, gözlemleyerek, ilişki kurarak ve örnek alarak da öğrenir. Bu bakımdan kişinin çevresindeki insanların niteliği, onun ahlaki gelişimi açısından en az okuduğu kitaplar kadar önemlidir.
Her insanın hayatında örnek alabileceği kişilere ihtiyacı vardır. Bunlar mutlaka büyük filozoflar, tanınmış yazarlar veya tarihî şahsiyetler olmak zorunda değildir. Bazen çevremizde bulunan, gösterişten uzak, fakat ahlaki bakımdan sağlam insanlar bizim için çok daha öğretici olabilir. Sözünde duran, emanete ihanet etmeyen, dürüst davranan, haksızlık karşısında sessiz kalmayan, insanlara saygı gösteren ve karşısındakini incitmemeye özen gösteren kişiler, ahlakın kitaplardan öğrenilen bir bilgi olmadığını, yaşanarak kazanılan bir erdem olduğunu gösterirler.
Bu nedenle insan, hayatında böyle kişilere yer açmalı, onlarla dostluk kurmalı, birlikte vakit geçirmeli ve onların davranışlarını gözlemlemelidir. Çünkü ahlaki değerler yalnızca tanımlanarak öğrenilmez; insan ilişkileri içerisinde tecrübe edilerek içselleştirilir. Dürüstlüğü anlatan bir kitabı okumakla dürüst bir insanla dostluk kurmak aynı şey değildir. Birincisinde dürüstlük hakkında bilgi ediniriz; ikincisinde ise dürüstlüğün hayattaki karşılığını görürüz.
Burada metinlerin/kitapların önemini inkâr etmek söz konusu değildir. Ancak insanın kendisini yetiştirmesini yalnızca metin okuma faaliyetine indirgemek de doğru değildir. Hatta bazen insan, kitaplar arasında kendi başına ve çevresinden kopuk bir hayat sürdürmek yerine, ahlaki bakımdan sağlam insanlarla birlikte vakit geçirerek daha fazla şey öğrenebilir. Çünkü insanın ahlaki gelişimi, yalnızca zihinsel bir öğrenme değil, aynı zamanda bir yaşama ve ilişki kurma biçimidir.
Bu bakımdan gençlere yalnızca hangi kitapları okuyacaklarını değil, kimlerle arkadaşlık edeceklerini, kimleri örnek alacaklarını ve nasıl bir insan çevresi oluşturacaklarını da öğretmek gerekir. İnsan, birlikte vakit geçirdiği kişilerin davranışlarından, alışkanlıklarından ve hayata bakışlarından etkilenir. Bu yüzden iyi insanlarla dostluk kurmak, insanın kendisini yetiştirmesinin temel yollarından biridir.
Nitekim geleneksel ahlak düşüncesinde salih insanlarla beraberliğe özel bir önem verilmesi de bu anlayışla ilgilidir. Salih insan, yalnızca doğruyu anlatan değil, doğruyu hayatında gerçekleştirmeye çalışan insandır. Onunla birlikte olmak, ahlakın soyut ilkelerden ibaret olmadığını, gündelik hayatın içerisinde nasıl yaşandığını görme imkânı verir.
Öyleyse insanın kendisini yetiştirmesi için yalnızca bir kütüphaneye değil, iyi insanlardan oluşan bir çevreye de ihtiyacı vardır. Bazen bir insanın davranışları, uzun uzun anlatılmış ahlaki öğretilerden daha etkili olabilir. Çünkü yaşanan bir erdem, anlatılan bir erdemden farklı olarak insanın karşısında somut bir örnek hâlinde durur.
Bu bağlamda geçmişten bugüne mürşitler ve manevi rehberler olarak adlandırılan kişiler etrafında şekillenen insan yetiştirme biçimlerinin yerini bugün farklı isimler altında yaşam koçları, psikoterapistler ve çeşitli danışmanlık faaliyetleri almıştır. Elbette bunların işlevleri ve dayandıkları anlayışlar birbirinden farklıdır. Burada önemli olan isimler veya meslekler değil, insanın kendisini yetiştirmesinde rehberliğin, örnekliğin ve doğrudan insan ilişkilerinin taşıdığı değerdir.
Aristoteles’in erdem anlayışı bu noktada özellikle önemlidir. Aristoteles’e göre ahlaki erdemler, doğuştan hazır olarak sahip olduğumuz nitelikler değildir; alışkanlıklar yoluyla kazanılır. İnsan adil davranışlarda bulunarak adil, ölçülü davranışlarda bulunarak ölçülü, cesur davranışlarda bulunarak cesur bir karakter geliştirir. Başka bir ifadeyle insan, yalnızca adalet hakkında bilgi edinerek adil olmaz; adil davranmayı alışkanlık hâline getirerek adil olur. Aristoteles’in Nikomakhos’a Etik adlı eserinde geliştirdiği bu düşünce, eğitimin yalnızca bilgi aktarımından ibaret olmadığını gösterir.
Aristoteles’in bilgelik ile karakter arasında yaptığı ayrım da burada hatırlanmalıdır. Bilgelik ve özellikle teorik bilgi eğitim ve öğretimle gelişirken, ahlaki karakter alışkanlıklarla şekillenir. Bu nedenle insanın ne bildiği kadar nasıl davrandığı da önemlidir. Hatta ahlaki eğitim, gündelik hayatın en sıradan görünen davranışlarını bile kapsar: Oturmayı kalkmayı bilmek, selam vermek, konuşurken karşısındakini dinlemek, sözünde durmak, emanete sahip çıkmak, başkasının hakkını gözetmek ve insanlara saygı göstermek. Bunlar küçük nezaket kuralları gibi görülebilir; fakat insanın karakterinin gündelik hayattaki görünümünü oluştururlar.
Bugün gençlerin önemli bir kısmı bilgiye ulaşma konusunda geçmiş kuşaklara göre çok daha geniş imkânlara sahip. İnternet, kitaplar, dijital platformlar ve eğitim kurumları aracılığıyla çok çeşitli bilgilere ulaşabiliyorlar. Fakat bilgiye ulaşma imkânlarının artması, insan ilişkilerindeki becerilerin ve ahlaki olgunluğun aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmiyor. İnsanların birbirini dinlemekte, karşısındakini anlamakta, nezaket göstermekte ve birlikte yaşamanın gerektirdiği sorumlulukları üstlenmekte zorlandıkları durumlarla karşılaşıyoruz.
Bunun sebeplerinden biri, gençlerin yeterince iyi örneklerle karşılaşmaması ve erdemli insanlarla birlikte yaşama tecrübesinin zayıflamasıdır. Çünkü cömertliği, adaleti, dürüstlüğü veya merhameti yalnızca kavram olarak öğrenmek başka, bu erdemleri hayatında gerçekleştiren insanları görmek başkadır. Bir çocuk cömertliği bir kitaptan tanımlayabilir; fakat cömertliğin ne olduğunu çoğu zaman ailesinde, çevresinde ve birlikte yaşadığı insanlarda görerek öğrenir. Aynı durum adalet, dürüstlük, sorumluluk ve saygı için de geçerlidir. Ailede ve yakın çevrede kazanılmayan birçok ahlaki alışkanlığın yalnızca kitap okuyarak edinilmesi kolay değildir.
Üstelik insanın karşılaştığı örnekler yalnızca aile ve okul çevresiyle sınırlı değildir. Televizyon, sinema, dijital oyunlar ve sosyal medya da gençlerin davranışlarını, değer yargılarını ve dünyaya bakışlarını etkiler. Bir oyunda sürekli düşmanını ortadan kaldırmak, kazanmayı her şeyin önüne koymak veya şiddeti sıradanlaştırmak üzerine kurulu bir tecrübeye maruz kalan çocuk, bu içeriklerin etkisinden bütünüyle bağımsız değildir. Elbette her oyun veya görsel içerik aynı etkiyi doğurmaz; fakat gençlerin hangi davranışları örnek aldıkları ve hangi değerleri içselleştirdikleri üzerinde düşünmek gerekir.
Burada asıl vurgulanması gereken husus, hakikatin yalnızca iki kapak arasına alınmış yazılı metinlerden ibaret olmadığıdır. Kitaplar elbette insanlığın düşünsel ve ahlaki mirasını taşır. Fakat hakikat hayatın kendisinde, insan ilişkilerinde, tabiatta, tarihte ve insanın kendi varoluşunda da karşımıza çıkar. İnsan bunları okuyabilmek için belirli bir ilkeye ve hakikat arayışına sahip olmalıdır.
Kur’an’daki ilk vahyin “Yaratan Rabbinin adıyla oku” emri bu açıdan üzerinde düşünülmesi gereken bir başlangıç noktasıdır. Buradaki okuma, yalnızca yazılı bir metni çözümlemekten ibaret değildir. Okumaya bir yön, bir amaç ve bir ilke kazandıran ilahî bir çağrıdır. İnsan, Yaratan’ın adıyla okumalı; varlığı, hayatı ve kendisini hakikat arayışı içerisinde anlamlandırmalıdır. Buna ontolojiye uygun okuma diyebiliriz. Ontolojik okuma, insanın yalnızca yazılı metinleri değil; tabiatı, insanı, evreni ve hayatı kendi varoluşunun hakikat ufku içinde okumasıdır.
Bu anlayışla insan yalnızca kitabı değil, ağacı, kuşu, gökyüzünü, insanı, tarihi ve hayatın bütününü de okumaya başlar. Bir ağaca baktığında yalnızca bir bitki görmez; varoluşun düzeni ve yaratılış üzerine düşünür. Bir kuşa baktığında yalnızca uçan bir canlı görmez; hayatın ve yaratılışın anlamı üzerinde tefekkür eder. Bir insanla karşılaştığında yalnızca onun dış görünüşüne değil, davranışlarına, acılarına, ihtiyaçlarına ve insan olmanın ortak mahiyetine dikkat eder.
Ancak bütün bunların gerçekleşmesi için insanın bir ilkeye sahip olması gerekir. Hakikati kavrama gibi bir derdi olmayan, neyi niçin okuduğunu ve hayata hangi ölçülerle baktığını bilmeyen bir insan, her şeyi görse de hiçbir şeyi gerçekten okuyamayabilir. Çünkü okumayı mümkün kılan yalnızca göz değil, aynı zamanda insanın yöneldiği anlam ve hakikat arayışıdır.
Sonuç olarak insanın yetişmesi yalnızca kitap okumaya, bilgi edinmeye veya bir eğitim kurumundan geçmeye indirgenemez. İnsanın iyi örneklere, erdemli insanlarla beraberliğe, doğru alışkanlıklara ve hayatı anlamlandıran bir ilkeye ihtiyacı vardır. Kitaplar bu yolculukta önemli araçlardır; fakat yolculuğun kendisi değildir.
Hakikat yalnızca kitaplarda aranmaz; kitaplar da hayatı, insanı ve varlığı hakikat ışığında okumayı öğrenmek için vardır.
About The Author
