İBNİ KAYYIM EL CEVZİYYE AÇISINDAN İSLAM AİLESİNDE ÇOCUK EĞİTİMİ

Tuhfah Al Maudud Bi Ahkam Al Mawlid Üzerine Bir Araştırma İbn Kayyim Al Jawziyya (w. 751/1350)

GİRİŞ
Çocuk, zaten evli olan her insanın onu isteyeceği Allah c.c’nin bir armağanı ve emanetidir. Ama bebeğin doğumundan sonra ebeveynlerin hayatı mutlu olur mu? Cevap evet veya hayır olabilir. Eğitim modeline ve onu değerlendiren çevreye bağlıdır.
Küreselleşmenin bir göstergesi olarak teknolojinin hızla gelişmesi günümüzde yadsınamaz bir şekilde, çoğu ebeveyni çocuklarının gelişimi konusunda kaygılı hale getirmiştir. Oğullarının ahlaki ve zihinsel bir çöküşe düşeceğinden korkuyorlar. Bu nedenle, eğitim verme politikasını yanlış belirlerlerse, çocuğun hayatı orijinal beklentilerden uzak olacaktır. Tüketicilik, hedonizm, ahlaki hasar ve zayıf bir kişilik kalıbına hapsolacaktır. Elbette iman eden hiçbir ebeveyn bunu istemez.
Gençlerin hayatlarını inceleyen kurumlar tarafından rapor edilen son on yılın verileri, endişe verici bir duruma işaret ediyor (pornografiye erişim, evlilik öncesi seks, kürtaj, şiddet,taciz ve diğerleri). AbdMukti’ye göre bu endişe verici durum, özellikle ailede eğitimde bir hata olduğunu gösteriyordu. Bu aynı zamanda çocuk koruma sisteminin başarısızlığının da bir göstergesidir, Birçok devlette çocukların mağdur ve fail olmaya devam etmesi bunun göstergesidir. Bu nedenle İslam, bu soruna bir çözüm sunmuş, Kuran ve hadislerde yer alan öğretileri, çocukların eğitimi alanında aydınlanma ve büyük önem vermiştir. İslam’da anne baba, çocuğun ana rahminde, doğumundan, rada’at (emzirme), çocukluk, ergenlik, yetişkinlik dönemine kadar gelişiminin her aşamasına dikkat etmek zorundadır.1

Bu çalışma İbn Kayyim al Cevziyye (ö.751/1350) tarafından yazılan Tuhfah al Maudud bi Ahkam al Maulud kitabı ile sınırlandırılmıştır.

İbn Kayyim el-Cevziyye’nin İslami Ailede Çocuk Eğitimi Hakkındaki Düşüncesi
Bu çalışmadaki birincil kaynak olan kitap onyedi bölümden oluşmakta ve daha sonra bu yazıda üç ana tema halinde analiz edilmektedir. Söz konusu üç ana temanın birincisi, çocuklar için ahlak eğitimi (bu konu tartışılmaktadır) İkinci olarak, çocuklar için akîde eğitimi;.üçüncüsü de çocuklara ibadet eğitimi.
Çocuklar İçin Ahlak Eğitimi
Bu birinci temanın alt noktaları; Çocuğa Allah c.c için sevgi ve şefkat. Çocukların iyiliği için dua etmek, çocuklar için iyi bir isim vermek, çocukların ihtiyaçlarına cevap vermede akıllıca olmak. Çocukları olumsuz şeylerden uzak tutmak. Çocuğa bir öpücük vermek. Çocukları, elbiselerinin temizliği şüpheli de olsa, namaza getirmeye çalışmak. Çocukların ilgi ve yeteneklerini takdir etmek. Ve tüm çocuklara karşı adil olmak.

Çocukları Allah İçin Sevmek
İbnü’l-Kayyim, bir çocuğun varlığı Cenab-ı Allah’a olan sevgi ve şefkat temelinde olursa, çocukların her yönden gelişimi için iyi bir izlenim yaratacağını söyler. Bu, çocuğun bir sonraki eğitim materyallerini alması için ilk ve en önemli sermayedir. Dolayısıyla çocuk, Allah (cc) için ebeveyni tarafından da sevgi ve şefkatle dolu yaşıyorsa, bu dünya ve ahiret yatırımıdır. Aynı şekilde doğan çocuk da Allah’ın izniyle bir gün Yüce Allah’a ibadet edecektir. “Ve O’nu hiçbir şeye ortak koşma.”3 emri gereğince..
Çocukların Mutluluğu İçin Dua Etmek
İbn el-Qayyim, çocuklar için ahlaki eğitimin bir biçiminin çocuğun iyiliği için dua etmek olduğunu söyledi. El-Hasan’ın (w:110/728) öğrettiği duanın içeriğine vurgu yaptı: Verilen çocuğu mübarek bilsin ve onu veren Rabb’e şükretsin, Çocuk hızla büyüsün ve Ondan sevgi alsın.4

Eğer Allah (cc) onu salih bir evlat kılmaya tenezzül etmeseydi, herhangi bir ana-baba çocuğa bakmak, eğitmek ve yönlendirmek için ne kadar çaba gösterirse göstersin, şüphesiz o asla salih ve takva sahibi bir evlat olmayacaktır. Bu, Allah c.c nin gücünün ne kadar büyük olduğunu ve ebeveynlerin gücünün ne kadar küçük olduğunu gösterir. Bu, ona daha fazla bağımlılık ve farkındalık duygusu oluşturmak için açıkça motive edicidir.

Çocuklara İyi İsim Vermek
Peygamberimiz için isim gerçekten dikkat edilmesi gereken bir şeydi. O halde bir şeyi isimlendirmeye dikkat ederek, kötü isimlendirmeden kaçınmalıdır, Peygamber kötü isimleri iyi isimlerle değiştirirdi.5

Çocuk İhtiyacına Karşı Bilgece Davranmak

Çocuğu başka bir kadına emzirtmeden önce, en azından biyolojik annesinin iki veya üç gün emzirmesi gerekir. -Bu gelenek, Beni Sa’ad tarafından yetiştirildiği Peygamber için geçerli olmasa da- Tıp bilimine göre ilk 24 saatte anne sütü, mikropların kan dolaşımına girmemesi için mide-bağırsak yoluna hizmet eden ve bağışıklık sistemi iyi çalışana kadar bebeği koruyan salgı immünoglobulin A (sig A) açısından zengin, sarımsı kolostrum içerir.

İbnü’l-Kayyim, çocuklar ağladığında ve çığlık attığında ebeveynin acele ile müdahele etmemesi gerektiğini, çünkü bunun çocuklar için belirli faydaları olduğunu söylemiştir. Çocuğun bir an için ağlamasına izin verirseniz bu aynı zamanda bebeğe sakin ve sabırlı olmayı öğretecek, eğer hemen müdahale dererseniz, çocuk depresyona girecek ve kendini kısıtlanmış hissedecektir.

Çocukları Olumsuz Şeylerden Uzak Tutmak
Çocukları ürkütücü görünen korkunç manzaraların yüksek seslerinden ve kaotik hareketlerden uzak tutun. Eğer bunu yamazsanız bunlar çocuğun akıl gücüne zarar verir ve onu zayıflatır.7 İbnü’l-Kayyim, hamilelik döneminde bile annenin düşünceleri ve başına gelen olumsuz şeyler karnındaki cenini etkiler, örneğin soluk renkli kirli resimlere bakmak, evleri ürkütücü ve dar olarak algılamasını getirebilir.

Çocukları Öpmek

İbnü’l-Kayyim’e göre bir sonraki ahlaki eğitim, çocuğu samimi bir biçimde öpmektir. Ayrıca çocuğun beklediği yakınlığı gösterme, sevgiyi belirten ifadeler, birlikte oynama, çocuğun değerli zamanında yanında bulunma, hediye verme şeklindedir. İlk kuşak Müslümanlar çocuğu samimi bir şekilde öpmeyi tavsiye etmişlerdir.8

Çocukların İlgi ve Yeteneğine Saygı
Çocuk, bu dünyada var olan ve beraberinde gerçekleştirilmesi gereken benzersiz bir ilgi ve yetenek getiren bir candır. Çocuğun ilgi ve yetenekler biçimindeki doğuştan getirdiği eğilimler, eğer ebeveynler bunu doğru bir şekilde anlayabilir ve yönlendirebilirse; yani çocukların ilgi ve yeteneklerine göre faydalı yönde kullanılabilecek belirli beceriler öğretilirse çocuk iyi ve mükemmel bir şekilde gelişebilir.9 Çocuğun yapısı ile doğru bir biçimde ilgilemek onları yetenekleri ve hazır bulunuşlukları doğrultusunda amellere yöneltmektir. Yeteneği bilmek, İslamın izin verdiği çerçevede olduğu müddetçe sonuna kadar çaba göstermektir. Çünkü çocuklar kendilerinin yapmaya hazır olmadığı bir şeye yönlendirilirlerse, bunu başaramayacaklar,sonuçta yeteneklerini kaybedeceklerdir.

Çocuklara Adil davranmak

Çocuklara bir şey verirken eşit olarak dağıtılmalı veya hiç verilmemelidir. Haksız verme nedeniyle haksız bir davranıştır.10

Çocuklar için Doğru Eğitim
Çocuklar için, anne babası Allah’ın izniyle onu tabiatına (imanına) yönlendirir veya onu bir putpereste (müşrik) çevirir. Her çocuk fıtrat ile doğsa bile, bu çocuğun Tanrı’ya nasıl yönelceğini bildiği anlamına gelmez. Çocuğun doğası vahye ve akla göre kademeli olarak rehberlik ve eğitim yoluyla ortaya çıkabilir ve gelişebilir.11

Bu tartışmadaki alt noktalar, ilk olarak, bebeğin sağ kulağında ezanın ve sol kulağında kametinin yankılanmasıdır. İkincisi, tevhid kelamını öğrenmesidir. Üçüncüsü cennet ve cehennemi bilmesidir. İşte bebeğin dik durması için İslam’ın sunduğu yollar bunlardır.

Çocuklara Tevhid Kelimesini Öğretmek
Çocuk iyi konuşmaya başladıysa, konuşmasını zorlaştıran nemi veya mukusu gidermek için gerekli tıbbi işlemlere yönelin. Ona ilk olarak La İlahillallahMuhammadur Resulullah’ kelimesini öğretin. Umulur ki, mânâsını anlayınca, Allah’ın kulu olduğunu ve Allah’ın ona gücünün yettiğini anlayacaktır.12
Çocuklara Allah’ı Tanıtmak

Allah cc. Kuran’da ve hadislerde her zaman tekrar tekrar söylendiği gibi, müminlerin kalplerine sözlü ve fiili olarak hitap etmektedir. Bununla birlikte, eğitimcilere (ebeveynler ve yetişkinler), çocuklarının Allah’a karşı ne kadar anlayışlı olduklarını (marifet) ölçmelidirler. O’nun isimlerini ve sıfatlarını bilerek ve ezberleyerek O’nu tanımak yeterli midir? Bilmek ve ezberlemek önemli bir şeydir ama daha da önemlisi bir sonraki tutumun nasıl olacağıdır.13

İbnü’l-Kayyim’in Fevaid’de bildirdiği doğru tutum, sadece O’na karşı utanç, sevgi, bağlılık, hasret, tövbe, yakınlık ve umut duygularına neden olabilen bir tutumdur. Bebek onun çağrısını duyunca acele ettiğinde, Allah’ı iyi tanıdığı kesindir. Çünkü O’nun davetini kabul ederek O’nunla diyalog kurabilir, karşılaştığı sorunları kavrayabilir, sonra O’ndan yardım isteyebilir, O’nun isimlerini ve sıfatlarını bilerek ve ezberleyerek O’nun aydınlanmasını elde eder. Bilmek ve ezberlemek önemli bir şeydir ama daha da önemlisi bir sonraki tutumun nasıl olacağıdır.14

Peygamberleri Çocuklara Tanıtmak
Doğayla ilgilenmek, şehvetle savaşmak ve şeytanlarla savaşmak için çocukların Tanrı’nın rehberliğine ve rehberliğine ihtiyacı vardır. Ama Gaybın İlahı doğrudan görülemez, kendisi bile O’nunla yüz yüze gelmekten acizdir. Bu nedenle Allah Azza ve Cella, çocuklara Yaradan’ı nasıl tanıyacakları ve bu hayatı nasıl iyi yaşayacakları konusunda yol göstermek ve rehberlik etmek için melekler ve insan şeklinde elçilerini göndermiştir.
Cennet ve cehennem
Çocuk doğumdan 40 gün sonra gülmeye başlar; ki bu, bebeğin ilk kez bir düşünme sürecidir. İki aylıkken hayal kurmaya başlar, sonra aklını geliştirir ve yavaş yavaş temyiz yaşına ulaşır. Ve bu tamyizin yaşı hakkında yaş sınırı belirlenmemiştir (3 yıl, 5 yıl veya 7 yıl gibi bir görüş vardır).
Fakat bebek 7 yaşına gelince, namazın O’na emrolunduğu anlaşılmaktadır. Eğer isteksiz ise, 10 yaşına geldiğinde namaz eğitim ve disiplini 5 vakit namaz yükümlülüğü ile sınırlandırılır. Hukukçuların çoğunluğu, onun o yaşta onun için geçerli olduğu konusunda hemfikirdir.15

Ayrıntı sorununda Teklif, yetişkinlikte sözkonusur. Çocukların yetişkin dendiği yaş sınırı hakkında farklı görüşler vardır. 12 yaşından itibaren veya 14 yaşından veya 15 yaşından itibaren, hatta bazıları 18 yaşında olduğunu iddia etmişlerdir. Bu farklılıkların hepsi tek bir konuda hemfikirdir, yani erkekler için meni, kızlar için menstrüasyon.16 Kırk yaşından sonra kişinin gücü düşmeye başlar; güç, aşamalar halinde daha erken ortaya çıktıkça, gücü yavaş yavaş zayıflamaya başlar. Bir insanın gücü iki zaaf arasındadır ve hayatı iki ölüm arasındadır.
Durum kırılgansa, ölümün ölümünün ağızından daha yakın olduğu anlamına gelir. Ölüm saati yaklaşıp, hayatının rızkı tamamlanınca, onu ölümlü dünyadan ebedî âleme taşıyacak olan Rabb’in elçisi gelir. Ruhu almakla görevlendirilen melek, ruhunu çağırarak adama yaklaşır. Ruhu iyi ise, övülerek bedeninden çıkar ve güzel bir hayata kavuşur.

Çocuklar için Akika ve Saçları Tıraş EdipTeraziye koyarak Sadaka Vermek
Akika, Resûlullah’ın sünnetini ihya etme çabalarından biridir. Bebeğin saçını tartmak, sonra Allah yolunda faiz için para veya gümüş sadaka vermek veya ibnsabil’e vermek farz kılındı. Saçları tıraş etmek, bebeğin kafasındaki kirden kurtulmanın ve yeni saçları daha güçlü, daha iyi ve kafa için daha rahat büyütmek için zayıf saçları atmanın bir yoludur.
Ek olarak, çocuğun kafasını hafif ve açık gözenekler hissettirin, böylece kafadan gelen sıcaklık daha kolay ve pürüzsüz bir şekilde dışarı çıkabilir. Bu traş bile görme, koku alma ve işitme duyusunu güçlendirebilir.18 Hz. Muhammed ayrıca bebeğin başını za’faran kokulu ve güzel bir renge sahip olan kokulu bir yağ ile ıslatmayı da alışkanlık haline getirmiştir. 19

Sünnetin bütün fıtrata konu edilmesi şu şekildedir. Fıtrat iki çeşittir; Birincisi, Allah’ı bilmenin, O’nu sevmenin ve O’nu başkalarından üstün tutmanın kalbte bulunan temeli . İkincisi, tüm davranışlar olan eylem fiilleriyle ilişkili tabiat: bıyık kesme, gargara yapma, saç tarama, tırnak kesme, kasık kıllarını tıraş etme, sünnet, koltuk altı kıllarını kesme’.20
Birinci tabiata nefsin temizlenmesi ve kalbin temizlenmesi, ikinci tabiata ise bedenin temizlenmesi denir. Bu iki yöne dönük yönelimler insan Doğasını karşılıklı olarak destekleyici ve pekiştiricidir.

Tabiatın özellikleri tamamıyla kutsallık ve temizlik mânasını içinde barındırır, insanın karşılaştığı kötü yönelimlerin hem ruhta hem de bedende bıraktığı pislikleri temizlemek insanın iki yönlü oluşunun kabulünü de gösterir. Nefsin arındırılması ve bedenin arındırılması bu açıdan birbir ile ilişki içindedir. İbadet nasıl değerli ise, güzel görünmek, fiziği güzelleştirmek, şehveti kontrol etmek de insanı hayvandan ayıran önemli yönelimlerdir. İnsanın maneviyatasız bir biçimde arzularının peşinden gitmesi insanı hayvanlaştırısa, maneviyat adına bedeni bırakması da insanı cansız nesneye dönüştürür.21 İslam manevi temelde maddeye değer veren bir yapı ortaya koyar.

Namaz Kılma Zorunluluğu
Anne ve babanın görevi, çocuğu namaz kılmaya ve iyilik yapmaya, yani Allah’a ve Resulüne itaat etmeye eğitmektir. Küçüklüğünden beri bebeğe iyiliği aşılamak ve yönlendirmek çok güzel bir şey. Bununla hayatının beyaz sayfasına Allah cc yakınlıkla bir not yazmaya başlamaktır .23
Bir çocuk yedi yaşına geldiğinde tamyiz çağına girer ve kendisine namaz kılması emrolunur. İbn Miskeveyh (421/1030), bebeğin iki karakteri olduğunu söyler. İlk karakter üstün yetenekli bir çocuk türüdür. Bu tip, tekrarlanan talimat gerektirmez, çünkü iyiye sevgi karakterine sahiptir. Ama başka bir tür daha var, daha az yetenekli çocuk türü.24Ona bazı şeyleri incitmeden daha sıkı bir biçimde alıştırmak gerekir.
Çocuk on yaşına geldiğinde fiziği güçlenir, zihni gelişir ve ibadetleri yerine getirir hale gelir.
Namaz Dünya ve ahiret hayrını üreten en büyük yardımcıdır; Dünya ve ahiret tahribatını ortadan kaldırır; Günahı siler; Ve beden için de örneğin Karaciğeri tedavi eder; 26 İbn el-Kayyim, namaz aktivitelerinin, özellikle yatsı namazının vücut bağışıklığını güçlendirebileceğini söyler. Ona göre her türlü ibâdet ve taat her Müslüman için faydalıdır.27

Sonuç
İbnü’l-Qayyim’in Tuhfah al Maudud bi Ahkam al Maulud adlı makalesinde yer alan düşüncesinde çocuklar için eğitim:

1) Ahlaki eğitim: Tanrı için çocuğa sevgi ve şefkat; Çocuğun iyiliği için dua edin; Çocuğa iyi bir isim vermek; Çocuğun ihtiyaçlarına cevap vermede akıllı; Çocukları olumsuz şeylerden uzak tutun; Çocuğa bir öpücük ver; Çocukları, elbiselerinin mukaddesliğinden şüphe edildiği halde namaza getirmek; Çocukların ilgi ve yeteneklerine saygı duymak; Ve tüm çocuklara karşı adil olun.

2) Akide eğitimi:

Sağ kulakta ezan ve sol kulakta kamet yankılanır;Tevhid kelimesini öğretmek; Ve cennet ve cehennem anlayışını inşa etmek

3) İbadet eğitimi:

İbadetler de çocuğu terbiye eder. İbnü’l-Kayyim’in düşüncesi çocukların eğitimi için hâlâ geçerlidir; Günümüz dünyasındaki eğitim tartışma ve uygulamalarının benzerliği, müdahaleci ve otoriter ebeveynlerden ziyade çocukların ilgi ve yeteneklerine göre konu verilmesindeki aşamaların kanıtıdır.

REFERENCES
Al-Ahwani, A. F. (1967). At-Tarbiyyahfil Islam.Mesir: Darul-Ma`arif
As-Salimi, N. (2004). Talqinus Sibyan. Oman: Al-Maktabah Al-Iliktruniyyah
As-Sirjani, R. (2007). Al-`Ilmuwa Binaul-Umam, Dirasah Ta’siliyyah li Dauril-`Ilmi fi Binaid-Daulah. Kairo: MuassasahIqra.
As-Suri, Y. K. H. (ttp).Asalib Ar-Rasul fid-Da`wahwat-Tarbiyyah: Sunduq At-Takaful. Asyur, A. L. (1985). Mustasyfa`Asal An-Nahl At-Tadawi bi `Asl An-Nahl. Maktabah Al-Quran.
Harahap, S. (2011).Metodologi Studi Tokoh Pemikiran Islam. Jakarta: Prenada Media Group.
Jauziyyah. A. J. (2010).Tuhfah al Maudud bi Ahkam al Maulud.Makkah: Dar `Alam al Fawaid
Miskawaih, A. M. (2011). Tahzibul-Akhlaq.Beirut: Mansyurat Al-Jamal.
Zainu, M. H. (ttp). Kaifa Nurabbi Auladanawa ma Huwa Wajibul-Aba’wal-Abna’.Makkah: Darul-Hadis.