Benliğin Kuran Psikolojisi: İslam Ahlak Psikolojisi Üzerine Dersler
Kuran Psikolojisi Bir Bilimdir
Kuran Psikolojisi, modern psikolojiden önemli ölçüde farklı olan, ancak aynı zamanda bilim için aynı kriterleri karşılayan bir bilimdir. Bir bilgi bütününün “bilim” olarak adlandırılabilmesi için üç kriter vardır:
Birincisi, belirli bir özneye (yani “benlik” e ve onun bileşenlerine ve işlevlerine ilişkin kuran görüşüne) ve düşünce öznesinin (yani Müslümanların) niteliğine ve faaliyetlerine sahip olması; ikincisi, sistematik, örgütlü ve etkili bir yönteme (yani Ahlaki Psikoloji); üçüncüsü, genel gerçeklerin sistematize edilmiş bir bedenini (yani Hz. Muhammed’e indirilen ilahi sözü) kavramasıdır.1
Nefs kelimesi Kur’an’da refleksif olarak kullanıldığında Kur’an Psikolojisi için ” nefsin veya benliğin bilimidir” diyebiliriz. “Ben”imiz beden, Nefs ve ruhtan oluşur veya Ruh-beden, hayvan ruhundan insan ruhuna evrimleşen ruh ve nefs-ruh/akıldan oluşur.
Ruhumuz (ruh, eril isim), nefsimizi harekete geçiren ve bize akıl yürütme yeteneğimizi (‘aql, eril isim) veren üç enerjinin potansiyelini yaratan Tanrı’nın bize üflediği şeydir. Tanrı’nın ilk insana (Adem’e) ve tüm soyların üretici organlarına ve onun dünyevi karşılığı olan aql’ımıza üflediği ruhumuz sayesinde akıl yürütüyoruz.
Ruhumuz, bilincimizi geliştirdiğimiz, hissettiğimiz, düşündüğümüz, bildiğimiz ve istediğimiz ve bedenimiz ruhumuz tarafından yönetilen bir araç olduğu için bedenimizin canlandırıldığı şeydir. “Nefs” hem akıldan (sadr) hem de ruhtan (ruh) farklıdır çünkü Kuran’da her biri için farklı bir terim kullanılmıştır.
Kur’an, ruhumuzun dört yönüne atıfta bulunur:
Nefsi-Emmare (hayvan veya canlı ruh),
Nefsi-Mulheme (kalb, bilinç olarak da adlandırılan ilham edilmiş nefs),
Nefsi-Levvame (kendini suçlayan nefs) aynı zamanda fu’ad, vicdan) ve
Nefsi-Mutma’inne (akıl olarak da adlandırılan huzur içinde nefs) olarak da anılır.
Kuran, Nefs-i Natika (akıllı nefs) veya Nefs-i İnsaniyyah(insan nefsi) gibi terimlere atıfta bulunmaz, ancak bunlar geleneksel felsefede kullanılan terimlerdir.2
Kuran Psikolojisi Kutsal Bir Bilimdir
Kuran Psikolojisi kutsal bir bilimdir çünkü Tanrı ile başlar ve Tanrı ile biter. Nefsimiz(Soul) ve onu oluşturan parçalar, ruhumuz (Spirit) ile birlikte, mikrokozmos olarak bilinen iç benliğimizi oluşturur ve bizi bizi makrokozmosun dereceleri boyunca, evrendeki tüm işaretlerin Kaynağı olan Tanrı’ya ve “benliğimize” geri bağlar.”
Kuran Psikolojisi Kurani Kökenleriyle Çoklu Bilimlerden Yararlanır
Aşağıdaki modüllerde göreceğimiz gibi, nefsin bilimi (‘ilm el-nefs) olarak bilinen Kuran Psikolojisi, diğerlerinin yanı sıra metafizik, tıp, kozmoloji, teoloji, etik, doğa felsefesi ve diğer felsefe dalları ile ilgilidir.
Metafizik
Bu eser, metafizik olarak bilinen felsefe dalının önemine işaret etmektedir. Burada, sadece 17. yüzyılın büyük filozofu Sadr ed-Din Şirazi’nin çalışmasına dönmemiz gerekiyor.
(Sadreddin Şirazi) psikoloji tartışmasını Fizikten ya da Doğa Felsefesinden çıkararak, onu metafiziğin bir dalı ve şeylerin kökeni bilimini tamamlayıcı bir çalışma haline getirmiştir.3
Kuran Psikolojisi, biz hayat içinde anlam ararken önümüze çıkan metafizik sorularla ilgilenir: “Sen nesin? Nereden geldin? Nereye gideceksin? Bu dünyada görevin ne? Neden yaratıldın? Mutluluk nedir ve nerededir? Sefaletiniz ne ve nereden gelir?
Bunlar, şimdi ve geçmişte bizden öncekileri derinden ilgilendiren sorulardır. Metafizik ilkeleri birleştiren Kuran Psikolojisi, amacın her birimiz olan Tanrı’nın işaretlerinden biri olarak “benliğimizi” bilmek olduğu yaşamdaki amacımızı keşfederken bu ve diğer soruları yanıtlamamıza yardımcı olabilir.
“Onun (tanrısal kelamın)hak olduğu kendilerine apaçık belli oluncaya kadar ufuklarda ve kendi içlerinde ayetlerimizi onlara göstereceğiz.”(41/53)
____________________
Not: Bu yazı, “Benliğin Kuran Psikolojisi: İslami Ahlak Psikolojisi Üzerine Bir Ders Kitabı” adı altında yayınlan kitabın giriş bölümüdür.
Türkçesi:post-truthdergi
